پسا مهسا و تغییر گفتمان فکری در ایرانگفتمان فکری_فرهنگی غالب در ایران عموما دولتی است .در دوره ای قبل از انقلاب گفتمان فکری_فرهنگی نظام شاهنشاهی ، ناسیونالیستی و با محور نژاد ، زبان و تاریخ باستان بود ،دردوره ای بعد از انقلاب 57 و حاکمیت نظام اسلامی گفتمان فکری_فرهنگی ترویجی ، اسلام گرا و با محور دین ،مذهب و تاریخ اسلام شد ،اما پسا مهسا گفتمان فکری_فرهنگی جامعه ایرانی به سمت و سوی انسان گرای شهروندی با محوریت انسان و شهروند ،حقوق و آزادی ها و برابری حقوق زنان و مردان در حال تغییر است.تغییر نظام فکری و اندیشه ها ،نگرش ها و روش ها در ایران پسا مهسا به سوی انسان گرای شهروندی مهم ترین تغییری است که بوجود آمد ،تغییری که لازمه تغییر وضعیت اقتصادی ، اجتماعی ، سیاسی ، قانونگذاری و مدیریتی ، حل بحران ها و بهبود اوضاع کشور و دستیابی به حقوق و آزادی ها ،برابری و دموکراسی است.شهروندان ایرانی در اعتراضات مدنی و مسالمت آمیز خود با شعار زن ، زندگی ، آزادی به روشنی دوری خود را از تعصب و تندروی گفتمان های اسلام گرا و ناسیونالیستی نشان دادند و این حقیقت را آشکارا بیان کردند که در پی ارزش های انسان گرای ،شهروندی ،انسانیت ،شهروندی ،برابری و حقوق و آزادی ها هستند .جریان انسان گرای شهروندیما همه انسانیم ماهمه برابریم ( برغم تمام تفاوت ها )، ما همه انسانیم ماهمه خواهان زندگیم ( زندگی مسالمت آمیز ، شاد ، رفاه و خوشبختی )، ماهمه انسانیم ماهمه آزادیم ( ما همه آزادیم هر آنچه می خواهیم را باور کنیم)،آرمان جریان انسان گرای شهروندی است.گفتمان انسان گرای شهروندی برخلاف گفتمان های ناسیونالیسم واسلام گرا عاملی پایدار در تحقق دموکراسی ، حقوق و آزادی ها و برابری است و انسانیت ،شهروندی ،حقوق و

بیشک اعتراضات شهروندان ایرانی در پی کشته شدن مهسا امینی در شهرهای مختلف کشور و از سوی گروههای متعدد که برای اولین بار نزدیک به دوماه ادامه دارد ،مهمترین رویداد کنونی است.اعتراضاتی که زنان، دانش آموزان و دانشجویان هرم آن هستند. براین اساس میزان انطباق اعتراضات پسا مهسا با نظریه تحول جانسون را مورد واکاوی قرار میدهیم ،نظریهای که بر پایه آن انقلاب ۵۷ و انقلاب کشورهای دیگر نیز موردبررسی قرار گرفت.چالمرز جانسون عواملی که اعتراضات را به انقلاب تبدیل میکند را به سه دسته تقسیم میکند: عدم تعادل نظام اجتماعی، انعطافناپذیری زمامداران در برابر اعتراضات و عوامل تسریعکننده و شتاب زا میداند.به موجب این نظریه اولین عامل عدم تعادل نظام اجتماعی است که پیش از انقلاب درنتیجه ناهماهنگی بین ارزشها و محیط به وجود میآید و تعامل و هماهنگی نظام اجتماعی را از بین میبرد. در ایران هرچند متغیرهای متعددی در نامتعادل بودن نظام اجتماعی نقش داشتند و با اعتراضات ۹۶ و ۹۸علایق خفته برای تغییر ساختار نظام اجتماعی حاکم کمکم آشکار شد اما اعتراضات پسا مهسا باعث تغییر در نظام فکری و ارزشی درون جامعه و باورمندی به گفتمان انسانگرای شهروندی، حقوق و آزادیها، برابری خواهی، حقوق زنان و دموکراسی در بین شهروندان ایرانی گردید و بخشهای بزرگی از شهروندان به روی این ارزشیهای جایگزین شده توسط جنبش اعتراضی متمایل و بهعنوان هویتی جدید مورد پذیرش قراردادند ،به هر حال اکنون ارزشهایی که نظام بر آنها استوار است دیگر با اعتقادات این شهروندان سازگار نیست و مشروعیت و مقبولیت خود را ازدستدادهاند ،این امر عدم تعادل را بهعنوان اولین شرط انقلاب محقق کرد.دومین عامل از دید جانسون انعطافناپذیری نخبگان حکومتی در برابر اع

ملت سازی نوین ایرانملت سازی فرایند ساختن هویت ملی است که در ایران معاصر با قدرت دولتی ساخته شد ملت سازی نظام شاهنشاهی پهلوی به صورت آمرانه و با استفاده از قوه قهریه و مبتنی بر شاه محوری ،ناسیونالیسم افراطی ،نژادگرایی ،باستان گرایی و زبان فارسی و نادیده شدن و سرکوب فرهنگ ،زبان و آداب و رسوم قومیت های ایرانی بود با دگرگونی آن نظام در سال 57 و بنیان گذاری نظام جمهوری اسلامی نگرش دولت جدید به ملت سازی نیز دگرگون شد و جمهوری اسلامی ملت سازی را براساس ارزش ها و هنجارهای خود برگزید که با تاکید بر اسلام گرایی ،شیعه گری ،تاریخ اسلام و ولایت فقیه و بازگشت عظمت امت اسلام است.در فرایند ملت سازی هر دو نظام مرتکب اشتباهاتی مشابه شدند که علاوه بر اینکه بخش های زیادی از شهروندان ایرانی را به جهت هویت قومی یا هویت دینی و مذهبی از این ملت سازی جدا نمودند ،در آن به همبستگی و یکپارچگی ملی ، دموکراسی ،حقوق بشر ، حاکمیت قانون و برابری همه شهروندان بی اعتنا شدند و با تعریف هویت ملی بر مبنای هویت قومی پارسی یا مذهبی شیعه ای ،مرکزگرایی ،خودکامگی ،جلوگیری از توسعه سیاسی و النهایه کاهش مشروعیت ،ملت سازی را در ایران دچار مشکل نمودند.ملت سازی نوین ایرانجریان سوم شهروندی بر این باور است که ملت سازی نوین با اعتراضات سال 96 بذر آن در ایران کاشته شد و با اعتراضات پسا مهسا این ملت سازی نوین به ثمر رسید ملت سازی نوینی که نه بر مبنای ناسیونالیسم و باستان و نه براساس شیعه گری و امت اسلام بلکه با تمرکز بر حل بحران ها و چالش های داخلی و خارجی بر محور انسان گرای شهروندی ، اعلامیه ها و میثاق های بین المللی حقوق بشر ،حقوق و آزادی ها ، دموکراسی ،مشارکت همه شهروندان ایرانی در اداره کشور ،مدرنیته ،قانون مداری ،برابری